Музей ЧерномырдинаКастеев, Абильхан. Абылхан қастеев картины
Абылхан Кастеев. Биография
Абылхан Кастеев (1904-1973)
Народный художник Республики Казахстан,
Лауреат Государственной премии Казахской ССР им. Ч. Валиханова
Один из первых казахских художников, Абылхан Кастеев своим талантом и творческой самоотверженностью воплощает яркое явление в истории изобразительного искусства Казахстана. Его имя стоит в одном ряду с такими выдающимися деятелями национальной истории и культуры как Ч. Валиханов, М. Ауэзов, Ш. Айманов, А. Маргулан, К. Сатпаев и многими другими, чья жизнь и талант были полностью отданы беззаветному служению своему народу.
Абылхан Кастеев родился 1 января 1904 г. в ауле Чижин Джаркентского района Талды-Курганской области в семье бедняка-скотовода. Рано потеряв отца, пошел батрачить у бая. Работал в Жаркенте, затем на строительстве железной дороги Турксиб. Уже тогда он постоянно рисовал, удивляя окружающих своим талантом и мастерством. В 1929 г. судьба привела его в Алма-Ату, где в течение двух лет он занимался в художественной студии Н. Г. Хлудова.
В 1930 г. состоялась первая поездка Абылхана Кастеева в Москву. В 1934 г. он участвовал в слете самодеятельных талантов в Алма-Ате, в республиканском конкурсе на создание портрета Абая и иллюстраций к его произведениям, в первой выставке произведений художников Казахстана, которая состоялась в Государственном музее искусств народов Востока в Москве. С этого времени Абылхан Кастеев постоянный участник международных, всесоюзных, республиканских и городских выставок.
С 1934 по 1936 гг. Абылхан Кастеев жил в Москве и посещал вечернюю художественную студию народного творчества им. Н.К. Крупской. В 1937 г. был принят в члены Союза художников СССР. С 1930-х и по 1940-е годы работал над созданием большой серии акварелей "Старый и новый быт", в которых отражены думы художника об «уходящем» прошлом. В 1942 г. состоялась первая персональная выставка художника в Алма-Ате, посвященная 15-летию творческой деятельности. Абылхану Кастееву было присвоено звание Заслуженного деятеля искусств Казахской ССР. В 1944 г. он получил звание Народного художника Казахской ССР.
Многообразно творчество Абылхана Кастеева. Неоднократно он обращался к портретам великих сынов казахского народа – Чокана Валиханова, Абая Кунанбаева, Джамбула Джабаева, Амангельды Иманова и многих других. Значительны по содержанию серии его акварельных пейзажей и живописных работ. Выполненные в разные периоды, они по праву называются художественной летописью республики: "На земле казахстанской", "О целине", "Земля и люди республики", "Стройки пятилетки", "Богатство Казахстана".
В 1967 г. Абылхану Кастееву присуждается премия Казахской ССР им. Чокана Валиханова за серию акварелей «На земле казахстанской».
Умер художник 2 ноября 1973 г. в Алма-Ате.
Его именем названы школы, улицы, музеи Республики. Среди них Чимкентское художественное училище, Музей искусств в г. Жаркенте… В 1976 г., в новом Государственном музее искусств Республики Казахстан, в Алматы, был открыт мемориальный зал, посвященный творчеству этого самобытного художника. В 1984 г. Государственному музею искусств Республики Казахстан присвоено имя Абылхана Кастеева. Его произведения находятся во многих крупнейших музеях Казахстана, а также России, Украины и Кыргызстана, и в частных собраниях ближнего и дальнего зарубежья.
gmirk.kz
| Семиреченская область, аул Чижин |
| 2 ноября 1973(1973-11-02) (69 лет) |
| Алма-Ата |
| Российская империя Российская империя |
| СССР СССР |
www.turkaramamotoru.com
Кастеев Абылхан Википедия
Абылха́н Касте́ев[1] (каз. Әбілхан Қастеев; 14 января 1904, аул Чижин, Семиреченская область, Российская империя (ныне Алматинская область, Казахстан) — 2 ноября 1973, Алма-Ата, Казахская ССР) — казахский живописец и акварелист, народный художник Казахской ССР, основоположник казахского изобразительного искусства.
Биография
Памятник А. Кастееву в Алма-Ате у Государственного музея искусств РК им. КастееваРодился в ауле Чижин возле Джаркента (ныне Алматинская область).
С 1929 по 1931 годы Кастеев учился в художественной студии Николая Гавриловича Хлудова (жившего тогда в Казахстане).
Затем с 1934 по 1937 годы он продолжил учёбу в Москве, в художественной студии им. Крупской.
Председатель Союза художников Казахстана (1954—1956).
Был депутатом Верховного Совета Казахской ССР 4—6-го созывов.
Умер 2 ноября 1973 года, похоронен в Алма-Ате.
Наиболее известные работы: «Колхозная молочная ферма», «Доение кобылиц», «Уборка хлопка», «Колхозный той», «Насильственный увоз невесты», «Купленная невеста», «Золотое зерно», «Аксайский карьер», «Высокогорный каток Медео», «Турксиб», «Долина Таласа», «Капчагайская степь».
А также портреты: Кенесары Касымова, Абая, Чокана Валиханова, Жамбыла. Лучшим и реалистичным портретом считается — «Портрет матери».
Многие работы Абылхана Кастеева можно увидеть в Государственном музее искусств Республики Казахстан в Алматы.
Семья
- Жена — Сакыш Кастеева (род.1914[2] - ум.ок.1998), поженились в 1930 году.[3]
- С супругой вырастили 6 сыновей и 3 дочери,[2] и 11 внуков[4]
- Второй сын Нуртай умер от порока сердце в 16 лет.[4]
- Старший внук Жан имеет пятерых сыновей.[4]
- Правнучка — Айсаным Кастеева (род.1994), дизайнер,актриса.[5]
Награды и звания
Память
Картина А. Кастеева «Турксиб» (1932) на почтовой марке Кахахстана 1992 г.- Именем Кастеева назван Государственный музей искусств Республики Казахстан,один из крупнейших художественных музеев страны. В нем хранится более 23 000 экспонатов[2],а также улицы в нескольких городах Казахстана.
- Также его именем назван Художественный колледж в городе Шымкент (Казахстан), в 2009 году перед колледжем был открыт памятник художнику.
- В 2004 году была выпущена почтовая марка Казахстана, посвященная Кастееву.
- В 2004 году, к 100-летнему юбилею А.Кастеева, Национальным банком Республики Казахстан была выпущена в обращение памятная монета номиналом 50 тенге.
Примечания
Ссылки
wikiredia.ru
Абылхан Кастеев — реферат
Западно-Казахстанский государственный университет имени М.Утемисова
Кафедра географий
На тему: Абылхан Кастеев
Выполнила: студентка 1-го курса
Группа 01110 Исаева Бибигуль
Проверила: Жолгалиева Гульфайруз
г.Уральск-2014 г.
Казахский художник Абылхан Кастеев
Имя Народного художника Казахской ССР, лауреата Государственной премии им. Ч.Ч. Валиханова Абылхана Кастеева широко известно в Казахстане и за его пределами, вошло во многие энциклопедии и специальные справочные издания по изобразительному искусству, заняло достойное место в истории культуры Казахстана.
Работы мастера хранятся в фондах музеев России, Казахстана – Государственном музее искусств Республики Казахстан, по праву носящем его имя, и других музеях республики. Творчеству Абылхана Кастеева посвящено множество статей в научных изданиях, периодической печати, изданы альбомы, монографии, каталоги выставок, лучшие его произведения увидели свет в виде отдельных репродукций, филокартических открыток, многие из которых ныне стали библиографической редкостью.
Абылхан Кастеев – один из первых художников-казахов, посвятивший свою жизнь профессиональному занятию живописью в традициях европейского изобразительного искусства, художник широкого и многогранного дарования, среди своих современников был наиболее одаренным, самобытным художником, отличавшимся большим упорством в достижении своих целей, огромным трудолюбием, честным отношением к своему делу.
Художник оставил после себя богатое творческое наследие – картины, акварели и рисунки, большая часть которого хорошо сохранилась и сосредоточена в одном месте – в фондах ГМИИ им. Кастеева и широко доступна любителям и ценителям искусства. Творчество Абылхана Кастеева занимает особое место в истории культуры Казахстана, сыграло заметную роль в становлении изобразительного искусства республики, в формировании его самобытности и заложило основы дальнейшего его развития. Талант Абылхана Кастеева больше всего раскрылся в изображении природы, особенно Семиречья, ее горных хребтов и степей, ему не составляло труда написать пейзаж разного времени года, различного состояния – от грустного пасмурного до солнечно-мажорного, с природой он был на “ты”, как бы слит с ней воедино.
Пейзажи Кастеева полны лиризма и музыкальны, это словно кюи народного композитора, неторопливые песни народного акына, эхом отдающиеся в сердцах зрителей, почитателей его таланта. И еще следует отметить то, что ему особенно удавались зимние пейзажи, где художник очень тонко передает как состояние природы, так и материальность изображаемых объектов – снега, замерзшую дорогу, траву на полях, глядя на них вспоминаются стихи Пушкина, Абая об этом времени года. И как писал об одном из зимних пейзажей Кастеева под названием “Зимовка” (1965) Ю. О. Домбровский, “хочется очень долго стоять перед этой акварелью, дышать ее воздухом и проникаться ее тишиной. Надо быть очень тонким художником, чтобы создать такую нежную, такую тонкую тишину”.
А. Кастеев начал экспонироваться на художественных выставках с начала 30-х годов. При жизни художника было устроено несколько больших персональных выставок произведений, что удается сделать далеко не каждому художнику за всю свою творческую жизнь. Первая персональная выставка Кастеева состоялась в суровые годы Великой Отечественной войны, в 1943 году, когда все силы страны были брошены на борьбу с фашистскими оккупантами. Мастера кисти и резца не прекращали свою работу, несмотря на нехватку красок, бумаги, тяжелые материальные и бытовые условия.
В далекой от пожарищ войны Алма-Ате, ставшей в годы войны уникальным культурным очагом страны, ставились театральные премьеры, снимались художественные фильмы, устраивались выставки изобразительного искусства. В город были эвакуированы известные профессиональные мастера искусства Москвы, Ленинграда, Киева и других оккупированных городов. Персональная выставка Абылхана Кастеева стала тогда “настоящим праздником не только в жизни и творчестве самого художника, но праздником в художественной и культурной жизни всего советского Казахстана”1. На ней было представлено 143 картины, рисунка и акварели. Во вступительной статье к каталогу выставки искусствовед Я.П.Затенацкий писал: “Абылхан Кастеев с полным правом может быть назван одним из основоположников казахского советского изобразительного искусства и бесспорно выдающимся мастером казахского национального пейзажа”.
Через 40 лет 15 января 2004 г. в залах Государственного музея искусств была торжественно открыта юбилейная персональная выставка “Абылхан Кастеев и его время”, посвященная 100-летию со дня его рождения, где в четырех залах экспонировалось около 400 живописных полотен, графических листов, 30 фотографий, заново открывшая нам богатое по содержанию и широте охвата тем и сюжетов творческое наследие мастера.
В Центральном государственном архиве Республики Казахстан имеется ряд документов, рассказывающих о жизни и творчестве Кастеева. Это, прежде всего, личный фонд художника, который поступил в архив 5 июля 1962 г. Фонд состоит из двух частей – в первой представлены рисунки, акварели (пейзажи, портреты, жанровые сцены, композиции на исторические сюжеты), портрет девушки, выполненный масляной краской, репродукции, фотографии с его произведений за период с 1927 по 1962 год. Вторая часть фонда – небольшая, состоит из документов биографического характера. Фонд насчитывает 96 единиц хранения.
Материалы к биографии Абылхана Кастеева имеются и в других фондах ЦГА РК – Союза художников Казахстана, государственных органов управления искусством и культурой, в личных фондах деятелей литературы и искусства Казахстана.
Вниманию читателей представляем некоторые из этих документов, раскрывающих страницы жизни и творчества одного из пионеров казахского изобразительного искусства. Особенности орфографии текста архивных документов сохранены. Материалы из архива публикуются впервые 3 Представляемая краткая биографическая справка наряду с подобной информацией о художниках У. Тансыкбаеве, Н.Г. Хлудове, Н.Н. Крутильникове, А.И. Бортникове, Л.В. Гербановском, И.И. Савельеве была направлена в г. Москву в издательство “Искусство”.
Кастеев Абилхан родился в 1904 г. в Чижинском ауле Октябрьского района Алма-Атинской области, работал пастухом с 1912 по 1927 г., на досуге занимался резьбой по камню. В 1925 г. впервые берет карандаш и бумагу, но работает украдкой, опасаясь преследований мусульманского духовенства и родственников. В 1927–1930 гг. в Джаркенте как батрак, землекоп работает на Турксибе и начинает учиться грамоте. С 1930 г. в Алма-Ате под руководством художника Хлудова4 впервые знакомится с акварелью. С 1932 г. работает как художник в Казахском Центральном музее, в родном ауле, где пишет вывески и портреты (впервые маслом), и уйгурском клубе в Джаркенте. Первым Всеказахстанским слетом деятелей народного искусства (1934 г.) командируется в Москву на учебу. Учится в Художественном техникуме Памяти 1905 г., по незнанию русского языка возвращается в Алма-Ату, где работает по контракту с Казахской национальной художественной галереей5.
Хлудов Николай Гаврилович (1850–1935), художник-живописец, руководил первой в Казахстане художественной студией.
Казахская государственная художественная галерея им. Т.Г. Шевченко создана в 1935 г., ныне Государственный музей искусств им. А. Кастеева.
Кастеев А., как художник самоучка, бывший пастух, хорошо, до самых тонкостей знает казахский жизненный обычай и проч., потому его картины глубоко правдивы, характерны, если не взять во внимание их техническую сторону, незнание анатомии человека, незнание живописных и композиционных навыков. В своих работах отражает непосредственные чувства, изображает ту жизнь и быт, которые он сам переживал. Хорошо отражает казахскую жизнь и обычаи. Участвовал во всех выставках Казахстана. Десять работ его приобретены Казахской национальной галереей. Лучшие его работы: “Колхозный джайлау” и “Увоз девушки”.
Здесь имеются в виду известные картины, хранящиеся в Государственном музее искусств им. А. Кастеева первая написана в 1936 г., вторая, носящая название “Насильственный увоз девушки”, – в 1937 г.
Кастеев прекрасно знает жизнь своего народа, и его картины, несмотря на ряд технических недостатков, правдивы и убедительны. В собрании музея находятся его произведения: “Купленная невеста”, “Брачный обряд”, “Окрестности Алма-Аты” и др. При национальной художественной галерее имеется специальная библиотека по вопросам изоискусства, насчитывающая до 1200 томов. Галерея ведет также и выставочную работу: так, в 1938 г. были проведены выставки Московского музея изобразительных искусств им. А.С.Пушкина, бригады московских художников, выставка ко дню Красной Армии и т.д. Кроме того, были организованы передвижные выставки на колхозных базарах и в пограничных районах.
I съезд художников Казахстана проходил в г. Алматы 26–30 июня 1940 г. и завершил оформление Союза художников Казахстана. На съезде было избрано Правление ССХК в составе 8 человек и 2 кандидатов. Председателем ССХК избран уроженец г. Алматы художник-график Георгий Александрович Брылов (1898–1945), А. Кастеев избран заместителем председателя Правления ССХК. На съезде присутствовало 56 художников-делегатов и 4 приглашенных, не вошедших в ССХК при регистрации 1940 г.
Особо нужно остановиться на хотя и небольшой, но активной и талантливой группе живописцев-казахов. Наиболее опытным и показавшим себя общественности, как вам известно, является товарищ Костеев. Я не буду подробно останавливаться на его характеристике, т.е. и на собрании и в печати многократно это было сделано. Я хочу обратить ваше внимание лишь на то, что товарищ Костеев несмотря на выраженную творческую индивидуальность, недостаточно последовательно развивается, делая иногда то критические подражания художникам совершенно отличного ему направления, то срывается в сторону натуралистичности. Очевидно, дело Союза и общественности помочь ему в творческом самоопределении, в нахождении им своего творческого пути.
К сегодняшнему дню мы имеем следующие итоги: привлечено к работе на выставке больше 90 % художников Союза. Из них 85 % за небольшим округлением работает по договорам с оргбюро выставки. Нужно считать, товарищи, что эта цифра характеризует достаточный разворот со стороны количественного привлечения художников к выставке, достаточный разворот в подготовке к выставке. Нужно отметить тут, кстати сказать, момент привлечения к работе по выставке художников-националов – казахских художников, до сего времени стоявших несколько в стороне от Союза и слабо занимающихся творчеством. Все национальные художники привлечены к работе по выставке. Имеют большие творческие задания товарищи Ходжиков, Измаилов, которым созданы хорошие материальные условия для работы. Нужно сказать, что привлечение национальных художников произведено было несколько поздно. Если тов. Кастеев работает уже около года или 10 месяцев, то остальные товарищи в работу включились гораздо позднее. Здесь нужно прямо сказать, что контакта с национальными художниками примерно полгода тому назад не было, или вернее он был очень слаб. Я объясняю это тем, что эти товарищи находились под влиянием группы людей в союзе, которые в вопросе работы с национальными художниками вели неправильную политику, вели политику внесения антагонизма в Союз, противопоставления национальных художников коллективу Союза и его руководству. Это привело к тому, что у национальных художников было возбуждено некоторое недоверие – это им удалось сделать к тем мероприятиям, которые союз предпринимал в отношении их. В последнее время установлен, по-моему, хороший контакт с казахами художниками, они работают наряду со всем коллективом, выполняют большую работу к юбилейной выставке. Мы имеем к сегодняшнему дню следующий объем работы, осуществляемый по тематическому плану выставки: всего художниками взято для исполнения 73 произведения, условно 73, это не количество работ, а количество тем, ибо некоторые из них будут состоять из 5, 6, 10 работ. По этим 73 темам будет выполнено около 100 работ…
Художник А. Кастеев выступал на казахском языке, текст выступления сохранился в переводе на русский язык начальника Управления по делам искусств Косунова, председательствовавшего на этом заседании съезда.
Товарищи, Кастеев говорит о том, что работает в Союзе советских художников 3 года. Очень много было сказано о недостатках работы Союза в докладе тов. Сладкова, но не было сказано о болезни нашего Союза. У нас в Союзе существуют сплетни и склоки, а некоторые товарищи вместо того, чтобы бороться с этими ненормальностями, ненормальными явлениями, поддерживают их. И большой недостаток Оргкомитета заключается в том, что он до сих пор не справился с этими болезнями. В дальнейшем это дело нужно учесть. Еще один недостаток Оргкомитета заключается в том, что он не сумел оказать достаточной помощи молодым художникам, художникам-самоучкам. Даже были допущены некоторые неправильные высказывания о том, что якобы художник-самоучка не может дать большое полотно, не имея законченного академического образования. Я считаю это неправильно. Поэтому в будущем нужно учесть это положение, ибо такое высказывание вместо помощи отталкивает товарищей, которые с большим желанием хотят работать... Я должен сказать здесь, что каждый из нас художников старается сдать полученную работу совершенно доброкачественной, но иногда бывают причины не зависящие от художника, мешающие ему дать полноценную работу – это материальная часть. Я после заключения договора на “Амангельды” взял заказ на другие вещи, не потому, что я хотел три-четыре вещи работать, а потому, что материальная часть не позволяла работать целый год над “Амангельды”. Поэтому в дальнейшем надо учесть, что нужно создать материальные предпосылки для художников, чтобы они работали более или менее серьезно и давали полноценную продукцию. Оргкомитет не интересовался моим материальным положением, не знал, что у меня дома делается, не спрашивал, не беседовал, а между тем мое материальное положение одно время было очень скверное, и я из-за моего плохого материального положения не мог регулярно посещать вечернюю школу, а из-за этого Оргкомитет хотел дать мне выговор.
О национальных кадрах и народном творчестве
Необходимо отметить, что художников-националов все еще недостаточно, как среди профессионалов, так и среди учащихся художественного училища. Развернутая для съезда выставка показала, что художники не ищут национальные формы в изобразительном искусстве. Поэтому эта выставка не имеет своего национального лица, за исключением работ товарища Кастеева и отдельных работ некоторых других художников. Из националов наиболее сильным и своеобразным является Кастеев А.
myunivercity.ru
Кастеев, Абильхан Википедия
Абылха́н Касте́ев[1] (каз. Әбілхан Қастеев; 14 января 1904, аул Чижин, Семиреченская область, Российская империя (ныне Алматинская область, Казахстан) — 2 ноября 1973, Алма-Ата, Казахская ССР) — казахский живописец и акварелист, народный художник Казахской ССР, основоположник казахского изобразительного искусства.
Биография
Памятник А. Кастееву в Алма-Ате у Государственного музея искусств РК им. КастееваРодился в ауле Чижин возле Джаркента (ныне Алматинская область).
С 1929 по 1931 годы Кастеев учился в художественной студии Николая Гавриловича Хлудова (жившего тогда в Казахстане).
Затем с 1934 по 1937 годы он продолжил учёбу в Москве, в художественной студии им. Крупской.
Председатель Союза художников Казахстана (1954—1956).
Был депутатом Верховного Совета Казахской ССР 4—6-го созывов.
Умер 2 ноября 1973 года, похоронен в Алма-Ате.
Наиболее известные работы: «Колхозная молочная ферма», «Доение кобылиц», «Уборка хлопка», «Колхозный той», «Насильственный увоз невесты», «Купленная невеста», «Золотое зерно», «Аксайский карьер», «Высокогорный каток Медео», «Турксиб», «Долина Таласа», «Капчагайская степь».
А также портреты: Кенесары Касымова, Абая, Чокана Валиханова, Жамбыла. Лучшим и реалистичным портретом считается — «Портрет матери».
Многие работы Абылхана Кастеева можно увидеть в Государственном музее искусств Республики Казахстан в Алматы.
Семья
- Жена — Сакыш Кастеева (род.1914[2] - ум.ок.1998), поженились в 1930 году.[3]
- С супругой вырастили 6 сыновей и 3 дочери,[2] и 11 внуков[4]
- Второй сын Нуртай умер от порока сердце в 16 лет.[4]
- Старший внук Жан имеет пятерых сыновей.[4]
- Правнучка — Айсаным Кастеева (род.1994), дизайнер,актриса.[5]
Награды и звания
Память
Картина А. Кастеева «Турксиб» (1932) на почтовой марке Кахахстана 1992 г.- Именем Кастеева назван Государственный музей искусств Республики Казахстан,один из крупнейших художественных музеев страны. В нем хранится более 23 000 экспонатов[2],а также улицы в нескольких городах Казахстана.
- Также его именем назван Художественный колледж в городе Шымкент (Казахстан), в 2009 году перед колледжем был открыт памятник художнику.
- В 2004 году была выпущена почтовая марка Казахстана, посвященная Кастееву.
- В 2004 году, к 100-летнему юбилею А.Кастеева, Национальным банком Республики Казахстан была выпущена в обращение памятная монета номиналом 50 тенге.
Примечания
Ссылки
wikiredia.ru
Әбілхан Қастеевтің таңғажайып өмірі
Әбілхан Қастеевтің аты өнерден алыс адамдарға да таныс. Ол Қазақстанның бейнелеу өнері тарихындағы жарқын құбылысқа айналған, болашақ ұрпаққа негіз қалап кеткен атақты суретші. Бірақ біз қазақтың бейнелеу өнерінің атасы туралы не білеміз? Атақты суретшінің қызықты өмірі мен керемет оқиғалары туралы қызы Гүлдәрия Абылханқызы Қастеева әңгімелеп береді.
-Менің әкем 1904 жылы Талдықорған облысы (қазіргі Алматы облысы) Панфилов ауданы Шежін ауылында дүниеге келген. Үш жасында әкесінен айырылды. Отбасы үлкен болды, сондықтан шешесі мен кіші іні-қарындастарына көмектесу үшін, ерте жұмыс істей бастады. Жалшы болды, қой бақты, жер жыртып, қара жұмыс істеді. Сол кезде табиғаттың әдемілігін байқайтын болды. Ол қарапайым заттардың сұлулығын тани білді, оған ағаштың тамыры, тастар, сүйектердің қалдығы ерекше әдемі көрінетін. Сөйтіп әкем ұсақ-түйек жасай бастайды - ағаштан мүсін істейді, сырға, сақина жасайды. Ауылдың қыздары оны кешкі өрістен күтіп, әшекей жасауды өтінетін. Бір күні осы қызығушылығы үшін әкем ұрсыс естіпті. Ол мұсылман заңында тыйым салынатын адамдардың мүсінін жасай бастаған екен. Оған қоса, ол ауылдық молданың мүсінін жасапты. Оны естіген молда әкемнің сазайын тартқызған.
-Әкем отбасымен бірге Жаркентке көшіп барады, онда бір байдың жалшысы болады. Сол кезде оны фотограф Саламатова байқап қалады. Ол әкемнің жасаған бұйымдарын суретке түсіріп, жасырын түрде сол кездегі астанаға - Қызыл Ордаға жіберген екен. Ол жақта әкемді оқыту керек деп шешеді, бірақ оның оқитын ақшасы болмайды.
-Әкемнің алғашқы жұмыс орны Түрксіб темір жолының құрылысында басталды. Ауылдастарымен бірге ол сол құрылысқа қара жұмысшы болып орналасты. Бір күні демалыс уақытында әкем тасқа Лениннің суретін салған екен. Оны бастықтардың бірі көріп, авторды көрсетуді сұрапты. Осындай талант босқа жерде қалмасын деп, әкемді Алматыға оқуға жіберуді шешкен. Комиссия өткізіп, біреу әкемнің кедей екеніне күмәнданданған, тексеруге сұраныс жасаса, Әбілхан Қастеевтің кедей отбасынан шыққаны расталыпты.
Қастеев отбасы: Нұрғазы ағасы (1-ші қатар), Манап ағасы (2-ші қатар).
Қастеев жас кезінен білімге құштар болған. Ол өз бетімен арабша, кейіннен латынша оқып, жазуды үйренген. Ол Алматыға келіп, мектепке барғанда, басқа оқушылардан жасы анағұрлым үлкен еді. Ұялса да, 25 жастағы жігіт оқуын ары қарай жалғастырды.
-Мектеп директоры әкемнің басқа пәндерге қарағанда, бейнелеу сабағы көбірек қызықтыратынын байқап жүреді екен. Ол оны жас суретші Николай Хлудовқа таныстырады. Хлудов оны өзінің студиясына қабылдайды, сөйтіп әкем сол кездегі Жетісудағы ең танымал суретшінің сабағына қатысады. Хлудов әкемнің қабілетін бірден байқайды. Ол ауылдан шыққан баланың осыншама талантты болғанына таң қалады, - деп әңгімесін жалғастырды Гүлдәрия Абылханқызы.
Мәскеуде. 1930 жыл.
Хлудовтан дәріс алғаннан кейін, Әбілхан Қастеев досы Әубәкір Исмаиловпен бірге өнер жолын жалғастыру үшін Мәскеудегі өнер училищесіне аттанады. Ол жақта қазақстандық суретшілер ақшалай қиындықтарға тап болады.
-Әбілхан Қастейұлы мен оның досы астанада тұрғанда ақшадан қысылыпты. Қазақстан диаспорасының өкілдері оларға көмектесуді шешіп, Н.К. Крупская атындағы өнер студиясының директоры Анна Фурмановадан сабаққа қатысуын өтініпті. Бірнеше жыл Қазақстанда тұрған әйгілі революционер мен жазушының жұбайы қазақтар жолдасына ақшалай көмек көрсету керек деген шартпен келіседі. Оқудан тыс кезде әкем мәскеулік мұражайларды, галереяларды аралап, советтік және шетелдік көрмелерге барады екен. Ол бірнеше картина салып, Шығыс Мұражайына сатуға ұсынады. Онда әкемнің жұмыстарын қуана қабылдайды. Ал жұмысының бағасын сұрағанда, әкем өте арзан баға ұсынған көрінеді, сонда да оған екі есе қылып төлепті. Әкем сол күні келіп жатақханадағы барлық қарыздарын төлеп тастаған екен.
Кеңес өкіметінің түрлі оқу орындарында оқыған Қастеевтің жерлестері.
Қастеев жұбайы Сақышпен бірге.
Әбілхан Қастеевтің жас шағы кейінгі өміріне әсер еткен қызық әңгімелер мен оқиғаларға толы болған. Ұлы суретшінің қызы сондай оқиғаның бірі, Қастеевтің жат жерде опат бола жаздаған бір оқиғасын есіне түсірді:
-Мәскеуде әкем қатты ауырып қалып, туған ауылына қайтуға тура келген. Тәуір болған соң, аздап азық табайын деп, ауылдастарымен бірге қауіпті сапарға - Қытай асуға аттаныпты. Ол жақтан тауар мен бидай алмақшы болған екен. Біздің шекарашылар ауыл тұрғындарының ауыр халін біліп, өткізе беретін, ал қытайлықтарға ол ұнамаған көрінеді. Әкем мен оның достарын қытайлық жандармдар контрабандистер деп түрмеге жауып тастайды. Онда оларға күні-түні жұмыс істеткізіп, аз тамақ береді екен. Содан әкем қатты ауырып, тұрмай жатып қалған. Ақыры ол қашып құтылыпты, бірақ баратын жері болмаған екен. Сонда әкемді базарда қауын-қарбыз сататын бір шал жеміс жегізіп құтқарған. Кейін, оны туыстары іздесе тауып алар деген үмітпен, күнде базарға апарады екен. Шынында да солай болды, әкемді тауып, шекара асырып әкелді. Ол үйге оралғанда, анам әкемді танымай қалған - есік алдында бүкірейген шал тұрған. Анам оған құрмет көрсетіп иіліп сәлем беріпті. Әбілхан Қастейұлы күйеуі екенін айтқанда, анам жылап жіберіпті.
1-ші қатар, солдан оңға қарай: Мәсім аға (өгей әкесі), шешесі Қалипан Шығынбаева, жұбайы Сақыш ұлы Әбілтаймен. 2-ші қатар: өгей бауыры Нұрғазы, Әбілхан Қастеев.
Әбілхан Қастеевтің жұбайы Сақышпен танысуы да өте қызық оқиға. Алғашында суретші ағамызды басқа қызға атастырып қойған екен. Бірақ ол қыз оны кедей деп менсінбепті. Мәскеуден қайтып келгенде, Қастеев сол қызға жаңа киімін киіп көрініпті. Ендігі Қастеевтің жаңа қалыңдығы - Сақыш - одан он жас кіші болған екен. Қазақтың дәстүрлері бойынша, ол алдымен күйеуінің үй-жайымен танысу үшін бірге тұрған. Содан кейін ғана Сақыш күйеуімен танысқан. Осыған қарамастан, қызының айтуы бойынша, олар бірін-бірі жақсы көрді және бірге бақытты ғұмыр кешті. Отбасында жылы қарым-қатынас пен түсінушілік болатын.
-Анам ылғи күйеуінің артынан Алматыға кетпесем, колхоздың Еңбек Ері болар едім деп айтатын. Анам жақсы жұмыскер болғандықтан, оны колхоздан жібергісі келмеген екен. Бірақ ол өмірін отбасына арнауды шешіпті. Әкем анамның арқасында тыныш жұмыс істейтін, өйткені анам үйдің барлық шаруасын өзі-ақ тындырған. Әкемнің келген қонақтарын қарсы алатын. Әкем де анама жаман сөз айтып көрмеді. Ол өте мейірімді адам еді.
Қастеев жұбайымен және тұңғыш ұлы Әбілтаймен бірге.
30-шы жылдардың ортасында Қастеевтің өнерінің шарықтау шегі еді. Оның алғашқы туындылары "Түрксіб", "Жас Абай" сияқты портреттері жарық көрді, сонымен қатар, ұлттық салт-дәстүрге арналған көптеген шығармалар салынды. Қастеев Алматыға көшіп, тұңғыш ұлы дүниеге келеді. Ал 1937 жылы Әбілхан Қастеевті СССР суретшілер одағына қабылдайды.
Қастеев жас Абайдың портретін салып жатыр.
Қастеев Амангелді Имановтың портретін салып жатыр.
Мэтрдің қызы сол заманның ең танымал картиналарының бірін салу туралы:
-Әкем Амангелді Имановтың портретін салуға ұзақ дайындалды. Ол 1916 жылғы көтеріліс тақырыбын өзінің бірнеше туындыларында қозғаған болатын. Ол Торғай облысына әдейілеп барып, Амангелді Имановтың туыстарымен, сарбаздарымен сөйлесіп қайтты. Сарбаздың суреттері қалмаған, оның бейнесін көрген-білген адамдардың сөздеріне сүйеніп қана құрау керек болды. Ол сол жерде батырдың қолдарын, басының пішінін дәлме-дәл суреттеп қағазға түсіреді. Нәтижесінде, әкем суретті аяқтағанда, комиссиядағы көтерілісшіні тікелей танитын адамдар портреттің Имановқа қаттыұқсайтынына таң қалыпты.
Майданға киім-кешек жинауға шақыратын плакат.
Соғыс басталғанда, Қастеев майданға аттанбақшы болады, бірақ оған басқа бұйрық келді. Ол соғыс тақырыбына арналған плакаттарды салды. Суретші Алматыға бүкіл Одақтан эвакуацияға жиналған өнер қайраткерлерімен сөйлеседі.
Қастеев Алматыға көшіп келгенде жалдап тұрған саман үйдің қасында.
Табиғи кішіпейілдігі үшін суретшінің 40-шы жылдардың аяғына дейін өзінің жеке баспанасы болмаған. Кейін үлкен отбасы бұрын Мұхтар Әуезов тұрған кішігірім пәтерге көшіп келеді. Орын аз болғаны сонша, Қастеев өзіне шеберхана бөлетін орын таба алмаған. Ал 50-ші жылдары Қазақстанға шетелдік документалистер тобы келгенде, суретшінің үйін көргісі келеді. Арнайы түсірілім үшін пәтерге жиғаз бен кілемдер әкелініп, ал артынан бәрін қайта алып кетеді. Кейін 50-ші жылдардың соңында ҚазССР министрлер Одағының төрағасы Қонаевтың жеке өкімі бойынша суретші мен оның отбасына үй салып береді.
-Бекхожин көшесінен кішкентай көше жасалып, соның бойына бірнеше үй тұрғызылды. Жоба бойынша әкемнің үйі кірпіштен жасалу керек екен, бірақ прораб ұрлап, өзіне кірпіштен үй салды да, біздің үйдің қаңқасы қамыстан жасалды. Сонда да бұл үй біз үшін кең болды, әкемнің де жеке шеберханасы пайда болды. Ал прораб болса бәрібір сазайын тартты.
Қастеев өзінің үйінде достарымен бірге. Солдан оңға қарай: мүсінші Х. Науызбаев, суретшілер С. Романов пен У. Ажиев.
Қастеев үйінде қонақтар жиі болатын - әйгілі өнер қайраткерлері: мүсінші Хәкімжан Наурызбаев (Абай ескерткішінің авторы), Сахи Романов, Әубәкір Исмаилов, Жаңатай Шәрденов, Молдахмет Кәденов сияқты суретшілер. Олар суретшінің ауласында жылы ниетпен жиналатын еді.
Достарымен бірге Қастеев табиғат аясына да жиі шығатын - пленэрда сурет салу үшін алыс-жақын ауылдарға баратын.
Қазақ елінің тарихын, оның болмысын, туған жердің әсем табиғатын бейнелеу оның басты тақырыбы болды. Ол - туған жері мен өскен елін, халқының бірегей және ұмытылып кеткен дәстүрлерін шежіре ретінде көркемдеп жеткізген. Ол Шоқан Уәлиханов, Абай Құнанбаев, Жамбыл Жабаев, Амангелді Иманов, Біржан-сал, тағы да көптеген қазақ халқының ұлы тұлғаларының портреттерін салды.
-Әкем ауылда туып-өскен, ол ел өмірінің алуан салалы тіршілік-тынысын әрқашан сезіп жүрді. Жылқы мен қойдың шексіз далада жайылғаны оның жүрегін қуантатын. Әбілхан Қастейұлы бала кезінен тарихқа да құмар болған.
Қастеевтің суреттердің бағаларын белгілеген жазбасы.
Тапсырыстардың негізгісін суретші фабрикалар, заводтар, совхоздар мен колхоздардың мәдениет үйлері үшін орындайтын. Тапсырыс суретшілер Одағына түсетін, одан кейін олар тапсырысты орындайтын суретшімен келісім шартқа отыратын. Суретшінің жұмысы сол кезде өте жақсы төленді. Кейбір құжаттарға сүйенсек, акварельмен салған суреттері үшін Қастеев орташа есеппен 200-ден 300 рубльге дейін, ал майлы бояумен салынған ірі картиналар үшін тағайындалған гонорар екі-үш мыңға дейін жететін. Әрине мұндай жұмысқа уақыт көп кететін.
60 жылдығына орай Т. Шевченко атындағы галереяда Ә. Қастеевтің көрмесінің ашылуы.
Қастеев Одақтың көптеген қалаларында өтетін түрлі көрмелерге, іс-шараларға, қазақ өнерінің онкүндігіне жиі баратын. Оның екі жеке көрмесі өтті: біреуі Мәскеуде, екіншісі Қазақстанда.
Суретші билік өкілдерімен жақсы қарым-қатынаста болды. Арасында ешкіммен дос болмаса да, жұмыс бабымен көп араласатын болған.
Қазақ мемлекеттік театр-көркемөнер училищесінің түлектерімен бірге диплом жұмыстарын талқылау.
Өнерден бөлек, Қастеев оқытушылық және қоғамдық жұмыстармен де айналысты. Ол екі мәрте (1955 және 1959 жж.) Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам ауданы атынан Қазақ ССР жоғары совет депутаты болып сайланды. Әбілхан Қастейұлы ауылдық мектептерді, ауруханаларды, балабақшаларды салуға көп еңбегін сіңірді. Өңірлердің көркеюіне ат салысты. Көмек керек адамдарға қолынан келетінін аямайтын. Бірнеше рет Қастеев жазықсыз қамалғандардың бостандыққа шығуына да септігін тигізді.
Суретшінің соңғы жылдары өткен шығармашылығы өте жемісті өтті. Оның тапсырыстары көп болды. Әбілхан Қастеев "Медеу" мұз айдынының, Қапшағай СЭС-ң, Соколов-Сарыбай кенті құрылыстарының аяқталуын қағаз бетіне түсірді. Абай жерінің пейзаждарын салды.
-Сол жылдары әкем мен оның бірнеше қызметтесі Мәскеу мен Ленинградта оқып келген жас суретшілер арасында жанжал туды. Олар жоғары білімдері жоқ өздерінен үлкен әріптестерін менсінбей жүр екен. Әкем олармен қатал сөйлесіп, жанжалдың арты жақсылықпен аяқталды.
Еңбек сіңірген мұғалім Зағира Нүсіпбекова өзінің портретімен.
Қастеев шығармаларының кейіпкерлері танымал адамдар емес, көбінесе қарапайым кісілер болатын: мұғалімдер, жұмысшылар, өндіріс озаттары мен Еңбек Ерлері болды.
Қастеевтің сүйңктң иті - Барыс.
Қастеев қартайған шағында бірнеше инфаркт өткерді. Суретші 1973 жылы 2 қазанда дүниеден өтті. Ол артынан өшпес мұра қалдырып кетті. Қастеевтің соңғы жұмысы - әйгілі тарышы Шығанақ Берсиевтің портреті - аяқталмай қалды.
Туған жерінде Қастеевке арналған ескерткіш.
Өнер Мұражайында Ә. Қастеев атындағы мемориалдық залдың ашылуы.
1976 жылы Қазақ ССР-ң Мемлекеттік өнер мұражайында Әбілхан Қастеев атындағы мемориалдық зал ашылды. Ал 1983 жылы мұражайға Қастеев аты берілді.
Қастеев отбасымен бірге Орталық мәдениет және демалыс саябағында демалуда.
Қастеев отбасымен бірге.
Қастеевтің тоғыз баласы болған. Олардың көбісі әкесінің ізін қуып кетті, кейбіреулері өнерге жақын мамандықты таңдады. Үлкен ұлы Әбілтай Қастеев ВГИК-ті бітіріп, оператор болып жұмыс істеді. Ол "Там, где цветут эдельвейсы", "Мәншүк туралы дастан", "Мадам Вонг құпиялары" сияқты картиналардың түсіріліміне ат салысқан.
Ұлы Нұртаймен бірге.
Ә. Қастеев ұлы Нұртаспен бірге.
Жұбайы мен қызы Гүлнәзиямен бірге.
Жоңғар немересімен бірге.
Екінші ұлы, Нұртай Қастеев, сурет училищесінде оқыған. Ол әкеден озып туған бала болған көрінеді. Оның картиналары әкесінікіне ұқсайтын, бірдей бағаланатын. Оған қоса, домбыра, гитара, мандолинде ойнап, ән де салған. Бірақ оның таланттары аяғына дейін ашылмай қалды. Өкінішке қарай, бар-жоғы 16 жасында жүрек ауруынан қайтыс болды. Қастеевтің үшінші ұлы Нұртас та суретші болды, мектептерде сабақ берді, теледидарда істеді, циркке арнап афишалар салды. Нұртілеу Қастеев суретші-безендіруші болды. Ал Нұрхат - тастан мүсін жасайтын суретші болды. Қыздарының бірі Гүлнәзия Строганов училищесін бітірді, қазір өнер Академиясында сабақ береді. Суретшінің немерелері де атасының жолын қуды.
Суретшінің қызы Гүлдәрия Әбілханқызы Қастеева.
Осы жылдың қаңтар айында суретшінің туғанына 110 жыл толуына орай Алматыда оның үй-мұражайы ашылды. Онда Қастеевтің өмірі мен дүниені сезінуі туралы бізге жеткізіп бере алатын көптеген жеке заттары сақталған.
Бөлмеде суретшінің болмысымен байланысты көп зат жиналған. Киім салынған үлкен сандық, жасау ретінде келген ескі самаурын, кілемдер.
Жол жүргенде Қастеев өзімен бірге қажетті заттар алып жүретін. Ықшам үтік киімдерін қалыпқа келтіруге көмектесетін, қойын дәптері - маңызды заттарды ұмытпауға, ал фотоаппарат - орнында салып үлгермеген сәтті түсіріп алуға қажет болды.
Суретшінің шеберханасында әлі күнге дейін өнердің иісі шығып тұр. Мольберттер, жұмыс үстелдері, орындықтары, бояу жаққыштары, төсек - осының бәрі Қастеевтің жұмысына ыңғайланып жасалған.
-Әкем түрегеп тұрып қана сурет салушы еді. Ол эскизді үстелге қойып, мольберттегі суретті жарыққа қарай бұрып, сағаттап сурет салды. Ол таңертең тұрып, кешке дейін жұмыс істейтін. Арасында ол төсегіне жатып демалатын да, радио тыңдайтын, одан соң қайта суретке кірісетін.
Жұмысына керек-жарақтың көбісін суретші өз қолымен істеген. Ол табиғатқа шыққанда өзімен бірге алатын мольберт пен этюдшіні жасады. Артиллерия снарядының астыңғы бөлігінен бояу жаққыштарын салатын ыдыс жасапты.
Сөрелерде Қастеев пен оның балаларының жасаған және достары сыйлаған заттарын көруге болады. Астында суретшінің жеке кітапханасының бір бөлігі орналасқан.
Музейде кішігірім реставрациялық шеберхана жұмыс істейді. Оның меңгерушісі тәжірибелі реставратор Сара Тілеуқұлқызы Досходжаева, қазір ол Қастеев туындыларын қалпына келтірумен айналысып жатыр.
-Картиналарды кейде маған өте нашар күйінде әкеледі. Дақтар түсіп, шеті жыртылып, тіпті егеуқұйрықтың да ізі кездеседі. Алдымен мен бетін жақсылап тазартамын. Одан кейін картинаны сумен жуып, химиялық реагенттерді қолданамын. Одан кейін тазарған сумен шайып, үстін ауыр затпен бастырамын. Осылай бірнеше күн тұрады. Ары қарай картинаның жоғалған бөліктерін бірте-бірте қалпына келтіру керек - бір реңге келтіру. Тура сондай қалыңдықтағы қарандаш табу керек, немесе сондай түстес бояу керек болады. Жыртылған жері болса, тура сондай қалыңдықта және текстурасына сай қағаз табу керек, - дейді Сара Тілеуқұлқызы.
Қалпына келтірудің алдында, алдыңғы және соңғы нәтижесін салыстыру үшін, барлық картиналарды суретке түсіреді.
-Менің үстелімде Қастеевтің Волгоград пен Ресейдің басқа қалаларына барған кездегі акварельмен салған бірнеше керемет туындылары жатыр. Өкінішке орай, көрмеден кейін оларды тозған күйінде жеткізді, - деп жалғастырды сөзін реставратор.
Қазіргі кезде мұражайда суретшінің түпнұсқа суреттері жоқ. Топтаманың көп бөлігі Қастеев атындағы Өнер мұражайында сақталып тұр. Суретшінің туыстары отбасының жеке топтамасында сақталып тұрған мэтрдің бірегей туындылары, уақыт өте келе үй-мұражайында да ілінеді деген үмітте. Сол кезде ол Әбілхан Қастеевтің мұрасын сақталатын басты мұражай болып саналады.
Репортажды дайындауға көмектескені үшін Әбілхан Қастеевтің қызы Гүлдәрия Әбілханқызы қастееваны және Әбілхан Қастеев атындағы үй-мұражайының қызметкерлеріне алғасымызды білдіреміз.
Әбілхан Қастеевтің үй-мұражайының мекен-жайы: Бекхожин көшесі, 6А, тел: 291-89-08
Если вы нашли ошибку в тексте, выделите ее мышью и нажмите Ctrl+Enter
www.voxpopuli.kz
Абылхан Кастеев Википедия
Абылха́н Касте́ев[1] (каз. Әбілхан Қастеев; 14 января 1904, аул Чижин, Семиреченская область, Российская империя (ныне Алматинская область, Казахстан) — 2 ноября 1973, Алма-Ата, Казахская ССР) — казахский живописец и акварелист, народный художник Казахской ССР, основоположник казахского изобразительного искусства.
Биография
Памятник А. Кастееву в Алма-Ате у Государственного музея искусств РК им. КастееваРодился в ауле Чижин возле Джаркента (ныне Алматинская область).
С 1929 по 1931 годы Кастеев учился в художественной студии Николая Гавриловича Хлудова (жившего тогда в Казахстане).
Затем с 1934 по 1937 годы он продолжил учёбу в Москве, в художественной студии им. Крупской.
Председатель Союза художников Казахстана (1954—1956).
Был депутатом Верховного Совета Казахской ССР 4—6-го созывов.
Умер 2 ноября 1973 года, похоронен в Алма-Ате.
Наиболее известные работы: «Колхозная молочная ферма», «Доение кобылиц», «Уборка хлопка», «Колхозный той», «Насильственный увоз невесты», «Купленная невеста», «Золотое зерно», «Аксайский карьер», «Высокогорный каток Медео», «Турксиб», «Долина Таласа», «Капчагайская степь».
А также портреты: Кенесары Касымова, Абая, Чокана Валиханова, Жамбыла. Лучшим и реалистичным портретом считается — «Портрет матери».
Многие работы Абылхана Кастеева можно увидеть в Государственном музее искусств Республики Казахстан в Алматы.
Семья
- Жена — Сакыш Кастеева (род.1914[2] - ум.ок.1998), поженились в 1930 году.[3]
- С супругой вырастили 6 сыновей и 3 дочери,[2] и 11 внуков[4]
- Второй сын Нуртай умер от порока сердце в 16 лет.[4]
- Старший внук Жан имеет пятерых сыновей.[4]
- Правнучка — Айсаным Кастеева (род.1994), дизайнер,актриса.[5]
Награды и звания
Память
Картина А. Кастеева «Турксиб» (1932) на почтовой марке Кахахстана 1992 г.- Именем Кастеева назван Государственный музей искусств Республики Казахстан,один из крупнейших художественных музеев страны. В нем хранится более 23 000 экспонатов[2],а также улицы в нескольких городах Казахстана.
- Также его именем назван Художественный колледж в городе Шымкент (Казахстан), в 2009 году перед колледжем был открыт памятник художнику.
- В 2004 году была выпущена почтовая марка Казахстана, посвященная Кастееву.
- В 2004 году, к 100-летнему юбилею А.Кастеева, Национальным банком Республики Казахстан была выпущена в обращение памятная монета номиналом 50 тенге.
Примечания
Ссылки
wikiredia.ru
